Niezwykłe „trzy słońca” nad Malborkiem

11 marca 1699 roku, między godziną 11 a 12, mieszkańcy Malborka mogli obserwować niezwykły widok. Na niebie pojawiły się trzy słońca.

Dziś wiemy, że nie był to nadprzyrodzony znak, lecz zjawisko atmosferyczne określane jako parhelion, czyli tzw. słońce poboczne. Powstaje ono w wyniku załamania i odbicia światła słonecznego na znajdujących się w atmosferze sześciokątnych kryształkach lodu. Najczęściej zjawisko można zaobserwować w cienkich, wysokich chmurach lodowych, szczególnie gdy Słońce znajduje się stosunkowo nisko nad horyzontem.

Dla mieszkańców XVII-wiecznego Malborka sytuacja wyglądała jednak zupełnie inaczej. Nie dysponowali oni współczesną wiedzą o optyce atmosfery, dlatego niezwykłe zjawiska na niebie często interpretowano w kategoriach religijnych i symbolicznych.

Widok kilku słońc mógł budzić lęk, zdumienie i przekonanie, że jest to boskie ostrzeżenie. W ówczesnej kulturze podobne zjawiska mogły być odczytywane jako zapowiedź wojny, głodu, śmierci władcy, epidemii czy innych nieszczęść.

Możemy jedynie wyobrazić sobie emocje mieszkańców Malborka, którzy nagle zobaczyli na niebie coś, czego nie potrafili racjonalnie wyjaśnić.

To jednak nie był koniec niezwykłych wydarzeń.

23 września 1699 roku, między godziną 9:48 a 12:19, mieszkańcy Malborka byli świadkami kolejnego wyjątkowego zjawiska – całkowitego zaćmienia Słońca.

W XVII wieku zaćmienia budziły ogromne zainteresowanie. Uczeni próbowali coraz lepiej poznawać mechanizmy rządzące ruchem ciał niebieskich, jednak dla wielu zwykłych mieszkańców zaćmienie nadal pozostawało wydarzeniem tajemniczym i budzącym niepokój.

Nagle w ciągu dnia światło słoneczne zaczynało zanikać, a Słońce było zasłaniane przez Księżyc. W czasach, gdy wiedza astronomiczna nie była powszechna, takie wydarzenie mogło być odbierane jako zapowiedź nadchodzącej katastrofy lub gniewu sił nadprzyrodzonych.

248. zaćmień Słońca w XVII wieku

Co ciekawe, w całym XVII wieku, czyli w latach 1601–1700, na świecie odnotowano 248. zaćmień Słońca. Spośród nich 61. było całkowitych, a 74. obrączkowych.

Mimo że zaćmienia nie były wydarzeniami wyjątkowymi w skali całego świata, dla mieszkańców konkretnego miasta każde takie zjawisko mogło być niezwykłym przeżyciem. Tym bardziej że obserwowane na własnym niebie stawało się częścią lokalnej historii i miejskich kronik.

Rok 1699 pozostawił więc w historii Malborka niezwykły obraz. Najpierw mieszkańcy zobaczyli trzy słońca, a kilka miesięcy później byli świadkami całkowitego zaćmienia Słońca.

Dziś potrafimy naukowo wyjaśnić oba zjawiska. Wiemy, że parheliony są efektem oddziaływania światła z kryształkami lodu w atmosferze, a zaćmienie Słońca następuje wtedy, gdy Księżyc znajdzie się pomiędzy Ziemią a Słońcem i zasłoni tarczę słoneczną.

Dla ludzi żyjących w 1699 roku niebo było jednak czymś więcej niż przestrzenią, którą można było obserwować. Było źródłem znaków, symboli i tajemnic, które próbowano odczytywać jako wiadomości dotyczące przyszłości.

Rok 1699 zapisał się więc w dziejach Malborka jako czas, gdy niebo przemówiło do mieszkańców niezwykłym i pełnym grozy językiem.